De kern in het kort
- Jansen staat in Nederland bekend als een van de zichtbare vertalers van ACT naar de praktijk.
- ACT draait niet om positief denken forceren, maar om anders omgaan met gedachten, gevoelens en vermijding.
- Zijn aanpak is vooral sterk omdat die concreet, oefenbaar en waardengericht is.
- Voor mensen die snel piekeren, overprikkeld raken of zichzelf vastzetten in controle, kan ACT veel lucht geven.
- Zijn boeken en trainingen maken de methode toegankelijk voor zowel leken als professionals.
- ACT werkt goed als richtinggevend kompas, maar is geen snelle truc om spanning simpelweg weg te halen.
Wie Gijs Jansen is binnen de Nederlandse psychologie
Volgens Psychologie Magazine is hij sinds 2003 gespecialiseerd in ACT, docent aan de Radboud Universiteit Nijmegen en betrokken bij de ontwikkeling van ACT Guide voor zorgprofessionals. Dat profiel verklaart waarom zijn naam vaak opduikt zodra het over praktische, ervaringsgerichte psychologie gaat: hij beweegt zich precies op de grens tussen theorie, training en toepasbaarheid.
Wat ik daarin sterk vind, is dat zijn werk niet alleen voor therapeuten bedoeld is. Hij vertaalt psychologische inzichten naar taal die gewone lezers kunnen gebruiken, zonder de inhoud plat te slaan. Ook in 2026 blijft dat relevant, juist omdat veel mensen wel weten dat ze anders willen leven, maar niet goed weten hoe ze loskomen van piekeren, vermijding of zelfkritiek.
Daarmee komen we vanzelf bij de methode die alles bij hem verbindt: ACT. En die werkt wezenlijk anders dan de meeste mensen in eerste instantie verwachten.
Wat ACT in de praktijk anders maakt
ACT is geen techniek om negatieve gedachten uit te wissen. De kern is dat je leert omgaan met wat je denkt en voelt, zonder dat je hele gedrag daardoor wordt gestuurd. In de praktijk betekent dat minder vechten tegen je binnenwereld en meer handelen naar wat voor jou belangrijk is.
| Proces | Kort uitgelegd | Wat het in het dagelijks leven oplevert |
|---|---|---|
| Acceptatie | Ruimte maken voor spanning, angst of verdriet in plaats van ze direct weg te duwen. | Minder energieverlies aan verzet. |
| Defusie | Je leert gedachten zien als gedachten, niet als absolute feiten. | Meer afstand tot piekergedachten en innerlijke kritiek. |
| Hier-en-nu | Aandacht trainen voor wat er nu gebeurt, zonder automatisch mee te gaan in het verhaal van je hoofd. | Meer rust en minder automatische stressreacties. |
| Zelf-als-context | Je bent meer dan je klachten, rollen of labels. | Meer stabiliteit en minder samenvallen met één probleem. |
| Waarden | Je bepaalt waar je leven over wil gaan, los van tijdelijke spanning. | Beter weten waar je energie naartoe mag. |
| Toegewijde actie | Kleine, concrete stappen zetten in de richting van die waarden. | Meer beweging, ook als je je nog niet perfect voelt. |
Dat lijkt misschien abstract, maar het effect is juist heel praktisch: je vraagt je minder vaak af hoe je je gevoel eerst moet repareren, en vaker welke stap nu past bij het leven dat je wilt leiden. Dat maakt ACT bruikbaar voor stress, relatiegedoe, onzekerheid en ook voor mensen die snel verstrikt raken in controle of perfectionisme.
En precies daar wordt de methode interessant voor lezers die zichzelf herkennen in overprikkeling of emotionele intensiteit.
Waarom deze benadering vaak werkt bij piekeren en overprikkeling
Veel mensen denken dat hun probleem vooral het lastige gevoel zelf is. In werkelijkheid zit de pijn vaak in de extra laag erbovenop: de strijd tegen dat gevoel. Je schrikt van spanning, probeert die weg te duwen, gaat analyseren, vermijden of jezelf straffen, en daardoor wordt alles groter dan nodig.
Bij piekeren zie je dat heel duidelijk. Een gedachte als “ik red dit niet” komt op, en direct volgt een kettingreactie: controleren, twijfelen, geruststelling zoeken, nog meer nadenken. ACT probeert die ketting niet met brute kracht te breken, maar door je relatie met de gedachte te veranderen. De gedachte mag er zijn, maar bepaalt niet langer automatisch je volgende stap.
Dat sluit goed aan bij hooggevoelige of snel overbelaste mensen. Niet omdat zij “meer ACT nodig hebben” dan anderen, maar omdat zij vaak veel tijd kwijt zijn aan het temmen van hun binnenwereld. ACT verschuift de vraag van “Hoe krijg ik dit weg?” naar “Waar wil ik heen, ook met deze spanning erbij?”
Voorbeelden maken dat concreet:
- Je voelt spanning voor een lastig gesprek, maar kiest toch voor duidelijkheid in plaats van uitstel.
- Je merkt zelfkritiek op, maar gebruikt die niet meer als bewijs dat je tekortschiet.
- Je bent moe en overprikkeld, maar plant bewust een herstelmoment in plaats van door te jagen.
Dat is geen magische oplossing, maar wel een realistischer manier van werken met jezelf. Juist daarom zie je in zijn materiaal veel oefeningen en metaforen: de bedoeling is niet dat je erover kunt meepraten, maar dat je er iets mee gaat doen.
Daarom is het logisch om ook te kijken hoe zijn boeken en trainingen die aanpak toegankelijk maken.
Boeken, trainingen en tools maken de aanpak concreet
Jansens kracht zit niet alleen in de inhoud, maar ook in de manier waarop hij die inhoud verpakt. Zijn werk varieert van toegankelijke zelfhulpboeken tot materiaal voor professionals. Daardoor kan dezelfde ACT-kern op verschillende niveaus landen: als eerste kennismaking, als verdiepende oefenstof of als professioneel kader.
| Vorm | Voor wie | Wat je eruit haalt |
|---|---|---|
| Zelfhulpboek | Lezers die zelf aan de slag willen met piekeren, stress of loslaten. | Toegankelijke uitleg, voorbeelden en oefeningen die je direct kunt proberen. |
| Professioneel basisboek | Therapeuten, coaches en andere hulpverleners. | Meer diepgang, methodiek en houvast voor gesprek en interventie. |
| Training of opleiding | Mensen die ACT echt in de praktijk willen leren toepassen. | Oefenen, feedback en de vertaalslag naar echte situaties. |
| Digitale tools | Wie laagdrempelig wil oefenen en herhalen. | Korte sessies, herhaalbare oefeningen en meer routine in gedrag. |
Dat onderscheid is belangrijk, omdat niet elk formaat voor elk doel geschikt is. Wie vooral rust wil in het hoofd, heeft vaak meer aan een helder werkboek dan aan een zwaar theoretisch boek. Een professional die cliënten begeleidt, heeft juist meer aan een stevige methodische basis. En een digitale tool werkt vooral goed als je herhaling nodig hebt en het anders snel laat liggen.
Wat ik hier goed aan vind, is dat de methode niet als een losse slogan wordt gepresenteerd. Er zit een duidelijke didactische laag onder: eerst begrijpen, dan oefenen, dan pas automatiseren. En daarmee komen we bij de vraag waar ACT sterk is, maar ook waar je je verwachtingen moet bijstellen.
Waar ACT helpt en waar je realistisch moet blijven
ACT is vooral sterk als je merkt dat je vastloopt in vermijding, uitstelgedrag, perfectionisme, piekeren of een leven dat steeds kleiner wordt door angst. Het is ook nuttig als je wel vooruit wilt, maar je steeds laat afleiden door innerlijke ruis. In zulke gevallen helpt ACT om gedrag weer richting te geven.
Maar de methode is geen wondermiddel. Als iemand in een acute crisis zit, ernstig depressief is, worstelt met trauma of nauwelijks nog functioneert, is ACT meestal niet genoeg als enige aanpak. Dan is professionele begeleiding nodig, en soms ook aanvullende zorg, structuur of behandeling. Dat is geen zwakte van ACT; het is simpelweg een eerlijke grens van elke psychologische methode.
Er is nog een tweede misverstand dat ik vaak zie: dat ACT hetzelfde zou zijn als alles maar accepteren. Dat klopt niet. Acceptatie betekent niet dat je alles goedkeurt of passief blijft. Het betekent dat je ophoudt met onnodig vechten tegen wat er al is, zodat je energie overhoudt voor de richting die je wél wilt kiezen.
Voor een deel van de lezers is juist dat onderscheid de belangrijkste winst. Niet minder voelen, maar minder verdwijnen in je gevoel. Niet jezelf kalmeren tot je alles aankunt, maar stap voor stap leren bewegen mét spanning.
Wie dat onderscheid goed ziet, haalt uit zijn werk ook meer dan een paar losse tips.
Drie verschuivingen die je vandaag al kunt maken
- Verander de vraag van “Hoe krijg ik dit weg?” naar “Wat probeert dit gevoel me te vertellen, en wat wil ik nu doen?”
- Kies één waarde die vandaag richting geeft, bijvoorbeeld eerlijkheid, zorg, rust of verbinding.
- Maak de stap klein: één telefoontje, één grens, één pauze, één wandeling, één gesprek.
Dat is voor mij de kern van deze ACT-aanpak: minder strijden met je binnenwereld, meer leven vanuit een richting die klopt. Precies daardoor blijft het werk van Jansen ook nu relevant voor lezers die gevoelig zijn voor stress, overprikkeling of vastlopende gedachten. Het is geen truc om jezelf te repareren, maar een nuchtere manier om weer beweging, ruimte en betekenis terug te brengen in je dagelijks leven.
