Slaap is zelden alleen een kwestie van op tijd naar bed gaan. Bij hardnekkige klachten spelen prikkels, gewoonten, verwachtingen en stress vaak een grotere rol dan mensen denken. In dit artikel kijk ik naar Merijn van de Laar, zijn achtergrond in slaaponderzoek en vooral de praktische lessen die je uit zijn werk kunt halen als je beter wilt slapen zonder te vervallen in dure quick fixes.
De kern van zijn aanpak in één oogopslag
- Hij is slaapwetenschapper, therapeut en docent aan de Universiteit Maastricht met veel ervaring in slapeloosheid en verstoorde slaap-waakritmes.
- Zijn boodschap is nuchter: slaapkwaliteit weegt zwaarder dan een rigide achturendebat.
- Voor veel slapers werken eenvoudige gedragsaanpassingen beter dan apps, gadgets of snelle pillenoplossingen.
- Als je ’s nachts wakker ligt, helpt het vaak meer om tijdsdruk weg te nemen dan om harder te proberen te slapen.
- Zijn benadering past goed bij mensen die snel overprikkeld raken of veel piekeren voor het slapengaan.
Wie hij is en waarom zijn naam bij slaapklachten valt
Merijn van de Laar is een Nederlandse slaapwetenschapper met een achtergrond in biologische psychologie en promotieonderzoek rond persoonlijkheid, slaap en de behandeling van slapeloosheid. Hij werkte jarenlang bij Kempenhaeghe, een centrum voor slaapgeneeskunde, en is nu verbonden aan de Universiteit Maastricht. Dat maakt hem interessant voor iedereen die niet alleen wil weten dát slaap belangrijk is, maar vooral wat je bij echte slaapproblemen met die kennis moet doen.
Wat ik sterk vind aan zijn profiel is dat hij niet alleen onderzoek doet, maar ook patiënten, studenten en zorgprofessionals meeneemt in de praktijk. Hij schrijft, spreekt en behandelt vanuit dezelfde rode draad: slaap is een biologisch proces, maar het wordt sterk beïnvloed door gedrag, spanning en de manier waarop je met wakker liggen omgaat. Die combinatie van wetenschap en behandelervaring zie je in bijna alles wat hij uitlegt, en dat maakt zijn werk meer dan een losse verzameling slaapweetjes.
Daarmee kom ik vanzelf bij de vraag welke klachten hij precies op de radar heeft en waarom juist daar vaak de meeste winst te halen is.
Welke slaapklachten hij het vaakst bespreekt
Van de Laar kijkt vooral naar klachten die in het dagelijks leven hardnekkig terugkomen: insomnie, parasomnie en een vertraagd slaap-waakritme. Insomnie betekent moeite met inslapen, doorslapen of te vroeg wakker worden. Parasomnie gaat over ongewenste gebeurtenissen tijdens de slaap, zoals slaapwandelen. En bij een vertraagd slaap-waakritme valt iemands natuurlijke slaapmoment structureel later dan de sociale dag vraagt.
Dat is geen nicheprobleem. In Nederland heeft ongeveer 1 op de 5 mensen langdurig last van slaapproblemen, en een kleiner deel kampt met chronische slapeloosheid. Dat merk je niet alleen aan vermoeidheid, maar ook aan concentratie, prikkelbaarheid en mentale veerkracht.
| Klacht | Hoe het er vaak uitziet | Wat je eraan hebt om het zo te benoemen |
|---|---|---|
| Insomnie | Lang wakker liggen, onrustig slapen, moe opstaan | Je zoekt niet alleen naar “meer slaap”, maar naar wat het inslapen of doorslapen verstoort |
| Parasomnie | Slaapwandelen, praten in slaap, ander vreemd nachtelijk gedrag | Dit vraagt soms iets anders dan een standaard slaapadvies |
| Vertraagd slaap-waakritme | Laat moe worden, laat wakker worden, moeite met een vroege start | Dan draait het vaak om ritmeherstel, niet om vroeger naar bed dwingen |
Zodra je weet met welk patroon je te maken hebt, wordt ook duidelijk waarom zijn aanpak zo nadrukkelijk op gedrag en routine leunt.
De kern van zijn visie op beter slapen
Zijn bekendste boodschap is dat slaap niet draait om een magisch getal. Die bekende acht uur is voor veel mensen geen wet van Meden en Perzen. Belangrijker is of je overdag functioneert, hoe diep en herstellend je slaap aanvoelt, en of je klachten hebt die je leven verstoren.
Ik vind die nuance waardevol, omdat veel mensen juist onrustig worden van slaapregels die te strak zijn. Dan ga je slapen zien als een prestatie: hoe harder je je best doet, hoe slechter het vaak gaat. Van de Laar kiest daarom liever voor een nuchtere, lage-drempelbenadering. De kern daarvan is simpel: beter slapen vraagt meestal niet om dure apparaten, maar om slimmer omgaan met prikkels, spanning en bedtijd.
- Niet elke kortere nacht is een probleem als je je overdag nog redelijk goed voelt.
- Meer tijd in bed is niet automatisch beter; bij slapeloosheid kan tijdelijk korter in bed liggen juist helpen.
- Slaap is geen wilskrachtproject; hoe harder je probeert te slapen, hoe meer druk je op het proces zet.
- Medicatie is geen structurele oplossing als het echte probleem vooral in gedrag, spanning of ritme zit.
Die benadering schuift de focus weg van snelle beloftes en richting een realistischer vraag: wat houdt jouw nachtrust nu eigenlijk in stand?
Wat je vanavond al anders kunt doen
De praktische kant van zijn werk is opvallend nuchter. Geen grootse make-over, maar kleine ingrepen die de slaapdruk, het ritme en de prikkelbelasting helpen normaliseren. Ik zou het zo samenvatten: maak de avond minder fel, minder gehaast en minder prestatiegericht.
- Dim het licht in het laatste uur voor bed. Feller licht houdt je brein alerter dan je denkt.
- Laat zware maaltijden en intensief sporten liever niet in de anderhalf uur voor het slapengaan vallen.
- Gebruik je telefoon bewust: lezen met lage helderheid is iets anders dan eindeloos scrollen.
- Kijk niet steeds op de klok als je ’s nachts wakker wordt. Door het tijdsbesef te blijven voeden, kan het voor veel mensen gemiddeld ongeveer 20 minuten langer duren voordat ze weer inslapen.
- Verkort je bedtijd tijdelijk als je structureel wakker ligt en te lang in bed blijft draaien.
- Kies een rustiger alternatief zoals een boek, luisterboek of korte mindfulnessoefening als je hoofd blijft malen.
Een klein maar belangrijk detail: als je steeds controle zoekt in de vorm van klok kijken, vergroot je vaak juist de alertheid. Dan ligt de winst niet in méér moeten ontspannen, maar in minder druk op de nacht zetten.
Waarom deze aanpak goed werkt bij gevoelige en piekerende slapers
Voor mensen die snel overprikkeld raken, is slaap zelden alleen een lichamelijke kwestie. Een volle dag, te veel schermtijd, sociale druk of een hoofd dat blijft herhalen wat er allemaal nog moet gebeuren, zet het zenuwstelsel al vroeg in de avond aan. Juist dan werkt een aanpak die de hoeveelheid prikkels verlaagt beter dan een aanpak die je nóg harder laat proberen te slapen.
Dat is ook waarom ik zijn visie passend vind voor lezers die zich herkennen in gevoeligheid of mindfulness. Niet omdat mindfulness een wondermiddel is, maar omdat het helpt om de nacht niet meteen als probleem op te blazen. Een korte ademhalingsoefening, een luisterboek of een rustige bodyscan kan helpen, zolang het geen nieuwe opdracht wordt waar je in moet slagen.
Het verschil zit in de toon: niet “ik moet nu ontspannen”, maar “ik mag mijn systeem laten zakken”. Dat klinkt subtiel, maar in de praktijk maakt het vaak het verschil tussen gespannen wakker blijven en langzaam uit de stand van alertheid zakken.
Wanneer je verder moet kijken dan zelfhulp
Er is een grens waarop vriendelijk slaapadvies niet meer genoeg is. Als je klachten wekenlang aanhouden, je overdag duidelijk slechter functioneert of je slaap steeds verder uit balans raakt, is het verstandig om hulp in te schakelen. Dat geldt ook wanneer je veel snurkt, ademstops hebt, rusteloze benen ervaart of wanneer angst en somberheid een grote rol spelen.
In de zorg ligt de nadruk bij slapeloosheid meestal op gedragsmatige behandeling, vaak in de vorm van cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid, kortweg CGT-I. Dat is geen praattherapie over slaap, maar een gerichte aanpak met afspraken over bedtijd, prikkelreductie, gedachten rond slapen en het herstel van ritme. Bij de juiste begeleiding zijn vaak al enkele consulten genoeg om weer beweging te krijgen in een vastgelopen patroon.
Ik zie daar een belangrijke les in: langdurig slecht slapen is geen klein ongemak dat je maar moet wegduwen. Hoe eerder je het serieus neemt, hoe kleiner de kans dat angst, frustratie en gewoontegedrag het probleem verder vastzetten.
Drie nuchtere lessen uit zijn werk voor je volgende nacht
- Meet je nacht niet alleen in uren, maar vooral in hoe je je overdag voelt.
- Maak de avond eenvoudiger: minder licht, minder druk, minder schermspanning.
- Blijf je worstelen, verschuif dan van zelf proberen naar gerichte hulp in plaats van nog een nieuwe quick fix te kopen.
Dat is misschien precies de waarde van zijn werk: het haalt slaap terug uit de sfeer van mysterie en perfectie, en zet haar weer neer als iets dat je met rust, ritme en realistische verwachtingen kunt ondersteunen.
